Samenleving dementievriendelijker maken - Mathieu Vandenbulcke

Samen met Music for Life wil ook de KU Leuven dementie in de schijnwerpers zetten. België telt momenteel ongeveer 170.000 mensen met dementie, tegen 2050 zullen het er meer dan 300.000 zijn. Hoog tijd dat het taboe rond de ziekte doorbroken wordt. Mathieu Vandenbulcke, gerontopsychiater van de Geheugenkliniek van UZ Leuven, was één van de sprekers op een academische infoavond rond dementie, op 11 december.

Stel: je wordt de laatste tijd wat meer vergeetachtig. Moet je je dan meteen zorgen maken?

Gerontopsychiater Mathieu Vandenbulcke: "Dementie roept catastrofale reacties op, maar de kwaliteit van leven blijft vaak nog een hele tijd bewaard."

(c) KU Leuven - Rob Stevens

Mathieu Vandenbulcke: “Dat hangt ervan af, maar sommige vormen van vergeetachtigheid kunnen ook een normaal ouderdomsverschijnsel zijn. Denk maar aan het tip-of-the-tongue-fenomeen: je zou het duizend keer zeggen, maar het komt niet. Ouder worden eist nu eenmaal ook zijn tol op cognitief vlak. We worden ook trager in onze ‘vloeiende intelligentie’: de verwerkingssnelheid van onze hersenen neemt af, en we krijgen moeite met complexe processen zoals multitasken. Dat is op zich niet dramatisch: je vangt het voor een stuk op met je ‘gekristalliseerde intelligentie’ – de intelligentie die je door ervaring hebt opgebouwd.”

“Dementie is meer dan dat. Het is een syndroom, een verzameling van een aantal symptomen. Je spreekt pas van dementie als er een aantasting van het geheugen is, in combinatie met een andere aantasting: taal, herkenning, handelen of redeneervermogen. Bij dementie wijkt de achteruitgang van je geheugen duidelijk af van normale veroudering, en het heeft een impact op je dagelijks leven: je krijgt problemen met de boodschappen, het huishouden, autorijden, geldzaken regelen …”

Vroege detectie is van groot belang bij dementie. Bestaat er een soort ‘thuistest’?

Vandenbulcke: “Nee, dat kan ook moeilijk: dementie heeft verschillende oorzaken, met een verschillend verloop. De ziekte van Alzheimer is het bekendst, ze is in zes op de tien gevallen de oorzaak van dementie. Bij alzheimer beginnen de problemen bij het episodisch geheugen: je kan recent opgeslagen informatie niet meer oproepen, bijvoorbeeld dat je gisteren naar het voetbal bent gaan kijken.”

"Een vroege diagnose is cruciaal: vaak zit de patiënt al een tijd met een gevoel van schaamte en van persoonlijk falen."

“Alzheimer kunnen we nu al in een zeer vroeg stadium opsporen, vóór mensen dement zijn. Als er duidelijke aanwijzingen zijn, doen we hier tests in de Geheugenkliniek van UZ Leuven, met een multidisciplinair team van een neuroloog, een gerontopsychiater en een geriater. Indien nodig volgt een neuropsychologisch onderzoek."

"Die vroege diagnose is cruciaal: vaak zitten de patiënt en zijn familie al een tijd met een gevoel van schaamte en van persoonlijk falen, en zijn ze zelfs opgelucht om te weten wat er aan de hand is. Plus: we zijn in staat de achteruitgang bij alzheimer af te remmen met medicatie, maar enkel als de ziekte nog niet te ver gevorderd is.”

Wat zijn naast alzheimer de vaakst voorkomende oorzaken?

Vandenbulcke: “Je hebt vasculaire dementie, veroorzaakt door kleine tromboses – bloedklonters – in je hoofd. En de Lewy Body-ziekte, die het midden houdt tussen parkinson en alzheimer: je krijgt moeite met geheugen en beweging, vaak samen met visuele hallucinaties. En bij frontotemporale degeneratie worden je voorhersenen aangetast en krijg je moeite met taal of gedrag. Dat klinkt exotisch, maar frontotemporale degeneratie is na alzheimer de belangrijkste oorzaak van jongdementie. Er bestaat geen echte behandeling voor. Bij deze vorm van dementie is er vaak een familiale voorgeschiedenis, en is genetische counseling belangrijk.”

U had het over jongdementie: het komt dus niet alleen voor bij ouderen?

Vandenbulcke: “We spreken over jongdementie wanneer de eerste ziektetekenen onder de 65 jaar beginnen. Het komt voor vanaf 40 jaar, maar de meeste gevallen zitten tussen de 50 en 65 jaar. Bij mensen onder de 40 is het echt zeldzaam.”

"We moeten stoppen dementie uitsluitend als een bedreiging te zien. Tegen 2030 telt België 300.000 mensen met dementie. We zullen ermee moeten leren samenleven. Letterlijk."

“Je kunt je voorstellen dat jongdementie een enorme impact heeft op een gezin. Vaak wonen de kinderen nog thuis. Jonge kinderen kunnen bij hun vader of moeder niet altijd onderscheid maken tussen de ziekte en de persoon, die ontremd of apathisch gedrag vertoont. En partners worstelen, naast de financiële en praktische zorgen, vaak met een vervroegde rouwreactie: ze raken hun geliefde voortijdig kwijt. We moeten in Vlaanderen nog veel meer inzetten op de zorg voor mensen met jongdementie, want er zijn te weinig gespecialiseerde dagcentra, en dat leidt vaak tot grote frustraties bij de familie.”

Toch is een belangrijke boodschap van Music for Life: zie het niet te zwart-wit. Want het leven stopt niet van vandaag op morgen door dementie.

Vandenbulcke: “Dat is zeker zo. De latere stadia – de laatste zes maanden, het laatste jaar – zijn natuurlijk zwaar, en sommige mensen hebben iemand gekend met zware gedragsproblemen. Maar je mag niet gaan veralgemenen vanuit die individuele gevallen. Iemand met beginnende dementie kan vaak nog genieten van het leven en nog lang relaties onderhouden.”

“Het taboe rond dementie moet weg. We moeten stoppen het uitsluitend als een gevaar, een bedreiging, een financiële ramp of wat dan ook te zien, en dringend werk maken van een dementievriendelijke samenleving. Vandaag telt Vlaanderen 100.000 mensen met dementie, België rond de 170.000, tegen 2030 zullen dat er meer dan 300.000 zijn. Dat betekent ook dat iedereen er vroeg of laat mee te maken krijgt. Hulpbehoevende mensen blijven steeds langer thuis wonen, dus moet er meer thuiszorg en nachtzorg komen. Maar we zullen er ook zelf mee moeten leren samenleven. Letterlijk. Als je een buurman hebt die dementie heeft, bespreek dan met de buurt hoe je hem kan opvangen. Doe boodschappen voor hem, spreek af dat je hem naar huis brengt als hij verdwaalt, enzovoort.”

“De angst voor dementie is vaak ook de angst dat je het als partner niet aankan. Daar ligt ook nog een uitdaging voor de zorgsector: vang de zorgdragers – de partner, het familielid – goed op. Verlicht hun zorgen, neem hun schuldgevoel weg. Als dokter ben je geneigd je te hard enkel op de patiënt te focussen, maar als de partner het begeeft, dan komt dat ook op de demente persoon terecht. Daarom zeg ik altijd tegen de partners: als je goed voor je geliefde wil zorgen, zorg dan ook goed voor jezelf.”

Wouter Verbeylen

Dementie is niet erfelijk ! zegt Christine Van Broeckhoven

Professor Doctor Christine Van Broeckhoven was vandaag formeel op de radio :

Dementie (en Alzheimer) is een ouderdomsziekte en niet erfelijk.

We zien dat kinderen waarvan beide ouders dementie hadden niet dement worden. We zien dat mensen met dementie soms uit families komen waar zussen en broers geen dementie ontwikkelen.

Er is een erfelijke factor, in dezelfde mate als waarin erfelijkheid een rol speelt voor andere zaken als ouderdomskanker, of hart en vaatziekten, doch niet bepalend op zich !

een geruststellende gedachte ? Toch wel vind ik.

groetjes van coach Clark Kent

Incorrect

Voorlezen in het rusthuis

Voorlezen in het rusthuis, één van de top-bezigheden.

Dokters-romannetjes, heerlijk klef en lekker simpel, 

verhalen van vroeger, zalig wegdromen,

en vooral kort-verhalen als de aandacht niet-meer-je-dat-is, o zo spannend

Wat een leuke activiteit ! dat Voorlezen !

Hier zijn enkele plezante voorbeelden

Vroeger waren wij veel jonger : een jeugd in Vlaanderen

Gaston Durnez

Volwassenen non-fiction 

Vlaamse sprookjes

Geert van Istendael

Fictie 

Tien op tien en een kus van de juffrouw : de lagere school in Vlaanderen, vroeger en nu

Dani Van Gompel

Volwassenen non-fiction 

Vroeger waren wij veel jonger : een jeugd in Vlaanderen

Gaston Durnez 

Volwassenen non-fiction 

Meneer Doktoor : verhalen over leven en dood, lijf en lust 1937-1964

Peter Vandekerckhove 

Volwassenen non-fiction 

Madame est servie : leven in dienst van adel en burgerij 1900-1995

Diane De Keyzer

Volwassenen non-fiction   

De keuken van meesters en meiden : klassenverschillen aan tafel 1900-1960

Diane De Keyzer 

Volwassenen non-fiction  

Congo : de schoonste tijd van mijn leven : getuigenissen van oud-kolonialen in woord en beeld

Jan Raymaekers

Volwassenen non-fiction  

In de tijd dat de kindjes nog gekocht werden

Julien Van Remoortere

Volwassenen non-fiction 

In de tijd van de kleine patatten : Vlaanderen 1900-1945

Julien Van Remoortere

Volwassenen non-fiction 

In de tijd van meneer pastoor : toen de kerken nog vol zaten

Julien Van Remoortere

Volwassenen non-fiction 

Mijn moeder : gesprekken met moeders en hun bekende zonen en dochters

Phara De Aguirre (interviewer) 

Kaat Mensels 

Volwassenen non-fiction 

Maar jullie vinden er vast veel, veel, veel meer. Eéns bezig, is er geen ophouden aan !

groetjes van Clark Kent

zelfsturing - zelfsturende teams

Soms is recycleren van mijn oude creaties ook leuk, zeker als die 7 jaren later brandend actueel blijken te zijn. Positieve evolutie.

Vandaag deelt coach Clark Kent 6 vlotte pagina 's over zelfsturing.
Ik schreef ze zelf en voor een + 1 en een reactie mag u ze gewoon gebruiken.

Superman steering wheel cover , $14 on ebay

Hoe invoeren ?
Zoiets invoeren in een cultuur kan in de praktisch stap voor stap - anders maakt het schip slagzij bij een te forse ruk aan het roer -

maar voor een idee (een opzet) moet rigoureus, resoluut en ineens gekozen worden 'we gaan er voor!' - en dus niet
zo-nu-en-dan ,
als-het-uitkomt,
als-er-tijd-voor-is!

Ten tweede; Ook meteen voor alle belanghebbenden (steakholders) in de organisatie.
iedereen aan boord - klanten, patiënten, bewoners, familie en derden, buurtbewoners, medewerkers, kader, beheerders..

iedereen aan boord !

Zo is het voor alles dat je wenst in te voeren, inspraak (op alle vlakken en voor iedereen), respect (op alle vlakken en voor iedereen), verantwoordelijkheid (op alle vlakken en voor iedereen), zelfsturing (op alle vlakken en voor iedereen), ..

of anders maak je misschien mee dat
- medewerkers de klanten niet vriendelijk behandelen omdat zij door hun baas niet vriendelijk behandeld worden
- klanten medewerkers niet laten uitspreken omdat men ook niet naar hen luistert

Groeten van coach Clark Kent

nieuw leiderschap, managers in de zorg

Under Construction. Soms is recycleren van mijn oude creaties ook leuk, zeker als die 7 jaren later actueel blijken te zijn.

Clark Kent diepte zijn werk uit een kartonnen doos en fietste naar de kopie-shop kopie kopie in de stad om er zijn oude teksten te digitaliseren. Zij zitten in een nieuw gebouw - ik werd er goed geholpen - passend voor de renovatie van Clark 's teksten. 

Ik deel ze in enkele logs met u. Op klikken en dan is lezen gemakkelijk.

Vandaag over managen (nieuw leiderschap).
Feit is dat mensen - jong en oud - tegenwoordig minder pikken van hun baas ('macht' in het algemeen). Je kunt dit spijtig vinden - sturing & controle hadden ook hun waarde en voelden soms zelfs veilig aan. Daarentegen hebben mensen tegenwoordig liever een 'baas' die open en gelijkwaardig communiceert en vanuit 'kracht' handelt. 

Als middenkader-lid zoek ik ook die weg, weg van bazig (moeten) handelen. 
Clark Kent heeft zelf een rebelse natuur (gehad) die door de jaren heen gevormd is naar het heel ruim en creatief kunnen samen-werken binnen bestaande kaders, met respect voor conformisten en non-conformisten, traditionalisten en vernieuwers. 

Vrijheid-blijheid of verlicht despotisme (lief-maar-bazig) zijn beiden niet aan mij besteed - managen wél !

in 9 vlotte pagina 's - de essentie

 groeten van coach Clark Kent

11 november, Wapenstilstand WO I, een hallucinant trauma

WO I kort en apolitiek bekeken.

Vandaag valt wapenstilstand op zondag - geen extra vrije dag in de week dus - zouden er dan minder mensen de reflex hebben dat we vandaag WO I herdenken?, vraag ik me af. Zelf was ik een tweetal uurtjes up and abouth voordat ik het spontaan herdacht.

Op 11 november 1918 stopte deze oorlog na 4 jaar met de opgave van Duitsland op wapenstilstanddag.
casus belli: moord op Frans, einde Verdrag van Versailles ('All quiet on the western front').

Zo simpel was het natuurlijk niet! Wat begon in West-Europa werd een oorlog met fronten in Azië, Afrika en het Midden Oosten.

Al wat ik er van weet is dat in de Westhoek - in Flanders Fields - van 1914 - 1918 de Grote Oorlog zwaar werd bevochten. Het was een loopgravenoorlog, waarbij jammerlijk genoeg de frontlijn haast niet verschoof ondanks een bijzonder bloederig verloop.

Als coach boeit dit gebeuren van deze oorlog me niet omwille van de politieke achtergrond, 

maar o.w.v. de diep tragisch menselijk-psychologische kant - of precies de inhumane kant. 

De kreet 'Nooit meer oorlog!' werd nadien door alle partijen geroepen. Nooit meer oorlog ! zulk een degout had de mens er van ..spijtig genoeg kwamen/ en zijn/ er nog oorlogen gevolgd - zelfs een tweede grote wereldbrand.

Je hoeft maar 14-18 te zeggen, Ijzerfront, Westhoek, Tank, Loopgraaf, Ieper, Passendale, Vlaamse Velden, Grote Oorlog, den Ijzer ..en over gans de wereld weet men dat je het hebt over WO I

Meer dan 70 miljoen militairen, waaronder 60 miljoen Europeanen, werden gemobiliseerd in één van de grootste oorlogen in de geschiedenis. 

Meer dan 9 miljoen soldaten werden gedood, vooral als gevolg van de grote technologische vooruitgang in vuurkracht (landmijn, loopgraaf, repeteergeweer, granaat, vliegtuig, (primitieve) tank..) zonder overeenkomstige ontwikkelingen in mobiliteit. Er werd hevig gevochten doch men kwam niet vooruit.

Uiteindelijk werd de oorlog niet echt gewonnen aan het front, daar won en verloor men beurtelings veldslagen, maar door de oktoberrevolutie in Rusland en interne twisten in Duitsland. 

Zo velen stierven een haast zinloze dood. Men spreekt van the lost generation omdat er zo veel jonge mannen omkwamen dat er letterlijk een ganse generatie verloren ging.


Voor het eerst in de geschiedenis werd de mens geconfronteerd met massa-begraafplaatsen. Rond de kerk begraven op het tempo van de natuur was er plots niet meer bij. 

De Grote Oorlog werd een groot trauma dat we zo goed als 100 jaar na zijn aanvang nog herdenken.

Het was het op vijf na dodelijkste conflict in de wereldgeschiedenis, die vervolgens de weg vrijmaakte voor politieke veranderingen zoals revoluties in de betrokken landen. Hoe succesvol dat was in Duitsland en Rusland..

Vandaag gedenkt uw coach WO I met u mee,
Coach Clark Kent